“CẢ XÃ HỘI PHẢI THỨC TỈNH ĐỂ CỨU NHẠC THIẾU NHI”

Thành công nhờ những nhạc phẩm mang âm hưởng dân gian, nhưng nhạc sĩ An Thuyên luôn đau đáu với những bài hát thiếu nhi đang ngày càng khan hiếm. Chia sẻ cùng PV Người đưa tin về thực trạng khủng hoảng của dòng nhạc này,  nhạc sĩ của cánh én tuổi thơ  cho rằng đã đến lúc chúng ta bắt tay hành động để thức tỉnh xã hội, hướng họ quan tâm nhiều hơn đến đời sống văn hóa của các em nhỏ.

 

Với sự tâm huyết của nhiều tài năng âm nhạc, Cánh én tuổi thơ hy vọng sẽ mở ra một sân chơi mới cho thiếu nhi

Trẻ không được hát là tội của người lớn

Thưa nhạc sĩ An Thuyên, theo ông, con số nhạc sĩ trẻ hiện nay viết cho thiếu nhi là bao nhiêu?

Hiện nay, hoàn toàn không có nhạc sĩ trẻ nào chuyên viết nhạc thiếu nhi. Thi thoảng có một vài bài viết nhưng đó chủ yếu là những bài được đặt hàng, được trả tiền bởi một đơn vị hay chương trình nào đó. Chúng ta đang thiếu nghiêm trọng người tình nguyện viết nhạc cho thiếu nhi, viết bằng sự yêu mến, quan tâm.

Việt Nam từng có một thời kì huy hoàng về âm nhạc thiếu nhi?

Những năm kháng chiến chống Mỹ, âm nhạc thiếu nhi đã góp phần xây dựng nền âm nhạc nước nhà, đó là một thành tựu to lớn. Nhạc thiếu nhi đã góp phần xây dựng nhân cách của những người trẻ tuổi. Hàng trăm bài hát của các nhạc sĩ như Phạm Tuyên, Hoàng Long, Hoàng Lân, Phong Nhã, Hàn Bích Ngọc, Vân Dung, Hoàng Vân, Huy Du đã nói lên một điều rằng, cả thế hệ nhạc sĩ lúc đó đã đồng tâm hướng về thiếu nhi. Dường như họ xem việc được viết về trẻ em là một điều vô cùng thiêng liêng, cao quý.

Còn hiện nay, sự thiếu vắng của các ca khúc thiếu nhi là do cả một thế hệ nhạc sĩ trẻ đang quay lưng với lứa tuổi này?

Nguyên nhân thì nhiều lắm: Một là chúng ta có quá nhiều việc để lo trong gia đình, trong công việc, trong xã hội. Đặc biệt là trong đời sống hàng ngày. Vì thế mà có những thứ ta quên đi, trong đó có việc xây dựng nhân cách của trẻ em bằng những bài hát.  Tôi tin rằng trẻ em Việt Nam hiện nay, ngoài những vùng sâu, vùng xa, còn lại ở các thị tứ, thị trấn và đặc biệt thành phố, chúng được nuôi dưỡng đầy đủ về việc ăn uống. Nhưng có lẽ vì mải chăm lo cho đời sống vật chất mà nhiều người quên rằng, trẻ em đang thiếu nghiêm trọng chất dinh dưỡng về tinh thần văn hóa.

Theo ông điều này sẽ ảnh hưởng như thế nào?

Thử tưởng tượng cả một thế hệ Việt Nam lớn lên mà bị hao khuyết về văn hóa dân tộc thì đất nước sẽ gặp nguy hiểm thế nào. Để trẻ em không có bài hát đó là lỗi của người lớn. Điều chúng ta cần làm là hãy cùng chung tay để trẻ em Việt Nam được hát bài hát thiếu nhi củaViệt Nam. Kêu gọi người lớn, các tổ chức, thông tin truyền thông quan tâm đến trẻ em. Sự thiếu hụt các ca khúc thiếu nhi đã thực sự đáng được báo động. Nếu không được cải thiện, sẽ có cả một thế hệ trẻ em Việt Nam bị thiểu năng về văn hóa dân tộc.

 Xây sân chơi “chắp cánh” nhạc thiếu nhi

Trẻ em Việt Nam hiện rất thích hát các ca khúc tiếng anh. Chúng ta phải làm gì để thu hút sự chú ý của các em?

Việc trẻ thơ hát Tiếng Anh là một biểu hiện rất tốt của sự hội nhập. Một bài hát tiếng Việt hay nên được dịch ra tiếng Anh và mời người Anh hát thì sẽ rất thu hút sự chú ý. Một sân khấu có sự giao lưu, học hỏi, mở rộng vẫn là kế hoạch được ấp ủ từ lâu của chúng tôi. Và Cánh én tuổi thơ ra đời là vì vậy. Nó giống như Bài hát Việt dành cho thiếu nhi vậy. Ở đó vừa có tính chuyên nghiệp, vừa có tính giải trí lại mang ý nghĩa nghệ thuật.

Ông có thể chia sẻ thêm một chút về chương trình này?

Cánh én tuổi thơ sẽ là một sân chơi mới dành cho thiếu nhi. ở đó chúng tôi sẽ làm một cuộc vận động sáng tác để nhằm tìm kiếm, phát hiện những bài hát mới. Các em thiếu nhi sẽ được tham gia các trại sáng tác, tự viết về mình, về cảm nhận cuộc sống xung quanh.

Khi xã hội còn đang coi nhẹ vấn đề dinh dưỡng tinh thần của trẻ em, ông có gặp nhiều khó khăn khi xây dựng chương trình này?

Thật nghịch lý khi truyền thông đã được phát triển mạnh mẽ, các kênh mọc lên như nấm nhưng các nhạc sĩ lại vấp quá nhiều khó khăn trong việc phổ biến bài hát của mình. Tôi biết rất nhiều ca khúc viết cho thiếu nhi đã nằm lặng lẽ bao nhiều năm nay vì không có điều kiện để đến với công chúng. Vì vậy, điều đầu tiên chúng tôi sẽ làm là chắp cánh cho những ca khúc này. Thêm nữa, chúng tôi cũng hướng đến các nhạc sĩ trẻ. Họ sẽ hiểu trẻ em bây giờ thích gì. Con mèo, con ếch, con chuồn chuồn trong con mắt trẻ thơ bây giờ trông sẽ như thế nào. Dĩ nhiên là nó phải khác xưa, không thể con mèo mà trèo cây cau mãi được.

Trăn trở ca khúc cho thiếu nhi

Những năm gần đây, sự góp mặt của nhiều tài năng âm nhạc nhí của Hải Phòng trong các sân chơi lớn trên cả nước cho thấy vườn ươm âm nhạc thành phố Hoa phượng đỏ đang trỗi dậy nhiều mầm biếc… Song cũng từ những cuộc thi mới thấy nguồn các khúc dành cho các em nhỏ hiện đang rất hạn hẹp.

Nguồn ca khúc hạn hẹp

Có một điều còn khiến nhiều người trăn trở từ những cuộc thi âm nhạc dành cho thiếu nhi. Đó là nguồn ca khúc dành cho các em hiện nay vẫn chỉ xoay quanh những bát hát đã có từ rất lâu đời. Đơn cử như ở Hội thi Sơn Ca thành phố, dù rằng giọng hát của các em rất tốt, rất hay nhưng hầu như năm nào các em cũng chỉ chọn được những bài hát đã rất quen thuộc để thi: Đưa cơm cho mẹ đi cày, Hạt gạo làng ta, Màu áo chú bộ đội…hay một số bài hát viết về các tấm gương thiếu nhi Hải Phòng: Gương sáng Phạm Ngọc Đa, Hoa đồng nội… Những ca khúc ấy được viết từ cách đây rất lâu và dù có được làm mới lại trong cách hòa âm phối khí thì vẫn cho thấy sự trùng lặp giữa các tiết mục, phong cách biểu diễn.

Những sân chơi âm nhạc của thiếu nhi luôn cần nhiều sáng tác mới

Trong dòng chảy của âm nhạc Việt Nam, âm nhạc thiếu nhi dù chỉ là một nhánh nhỏ khiêm tốn nhưng lại được coi là loại hình nghệ thuật tác động sớm nhất đến tâm lý và tình cảm của các em. Những ca khúc hay không chỉ mang lại những cảm xúc trong sáng, lành mạnh nơi tâm hồn trẻ thơ mà còn giáo dục cho các em biết yêu gia đình, thầy cô, bè bạn, yêu quê hương, đất nước…

Thực tế hiện nay cho thấy hoạt động âm nhạc cho thiếu nhi nói chung và sáng tác âm nhạc cho thiếu nhi nói riêng còn nhiều điều đáng nói. Đã có nhiều bài báo, nhiều nhạc sĩ lên tiếng phàn nàn về những chương trình âm nhạc dành cho thiếu nhi hiện nay. Đó là hiện tượng “sân chơi trẻ con, luật chơi người lớn” và thực trạng “vừa thừa, vừa thiếu” trong các sáng tác dành cho thiếu nhi. Nhiều nhạc sĩ đều cho rằng số lượng ca khúc viết cho thiếu nhi trong cả nước hiện nay khá nhiều, nhưng vẫn thiếu những sáng tác có cảm xúc, đi vào lòng người. Có những bài hát có tuổi đời đến 50 năm vẫn được các em thiếu nhi hào hứng hát vang, trong khi nhiều bài hát vừa mới ra đời đã rơi vào quên lãng.

Cần sự quảng bá

Theo nhạc sĩ Sỹ Vịnh, Chủ tịch Hội Âm nhạc Hải Phòng, trước đây, phong trào sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi ở Hải Phòng khá sôi nổi, nhất là vào mỗi dịp hè. Nhưng hiện nay, phong trào đó đã không còn do không còn những đợt phát động như trước.

Ở Hải Phòng, có thể kể đến một số nhạc sĩ có nhiều sáng tác dành cho thiếu nhi như: Nguyễn Hữu Toàn, Tùng Ngọc, Hùng Văn… “Tự hào chiến sĩ nhỏ Điện Biên”, “Hát dưới cờ Đội”, “Hát mừng 70 năm,  tương lai”, “Bài ca trồng cây”, “Tiếng đàn Balalaika”, “Gọi nghé”… Những tác phẩm âm nhạc đã ăn sâu vào tuổi thơ của thiếu nhi thành phố. Họ là những nhạc sĩ của thế hệ trước và  hầu hết đều đã nghỉ hưu, không còn gắn bó nhiều trong các công việc ông nhạc. Bởi vậy những tác phẩm mới viết ra sẽ không nhiều và đề tài về thiếu nhi thì càng ít đi.

Phải nói rằng, hiện nay đa số các nhạc sĩ dành sở trường và đam mê của mình cho đề tài thiếu nhi đều xuất phát từ công việc có sự gắn bó với các em nhỏ. Còn lại, các nhạc sĩ chỉ viết theo đơn đặt hàng. Trong thế hệ nhạc sĩ trẻ ở Hải Phòng hiện nay có nhạc sĩ Xuân Trí và Duy Khánh dành nhiều tâm huyết cho các ca khúc viết riêng cho lứa tuổi các em. Trong số đó nhiều sáng tác đã được phổ biến rộng rãi từ những cuộc thi âm nhạc có sự tham gia của các thí sinh nhí của Hải Phòng.

Nhạc sĩ Sỹ Vịnh cũng cho biết, khi nhạc sĩ viết bài hát cho thiếu nhi nhưng không có dịp sử dụng thì họ sẽ sáng tác ít đi. Đó là quy luật dễ hiểu của thị trường âm nhạc hiện đại: sáng tác theo nhu cầu. Nhạc sĩ viết ra tác phẩm nhưng tác phẩm đó phải có người sử dụng, được biểu diễn trước khán giả và phổ biến rộng rãi thì mới tiếp tục tạo cơ hội, nguồn cảm hứng và động viên các nhạc sĩ tiếp tục sáng tác. Bởi vậy để phong trào sáng tác ca khúc cho thiếu nhi trở lại sôi động thì rất cần sự phối hợp tích cực của các đơn vị liên quan chứ chỉ riêng sự nỗ lực của mỗi nhạc sĩ hoặc Hội âm nhạc thì không đủ.

Các nhạc sĩ đều cho rằng ngoài nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc tâm huyết với dòng nhạc thiếu nhi thì cần thiết phải có sự quảng bá, giới thiệu. Một tác phẩm đến được với các em thì không chỉ đơn thuần là bản nhạc mà còn phải hòa âm, phối khí rồi tìm ca sĩ thể hiện, đòi hỏi chi phí khá tốn kém. Khi thực hiện quảng bá hiệu quả và tích cực thì sẽ thúc đẩy được các nhạc sĩ tiếp tục sáng tạo và tâm huyết theo đuổi. Phong trào ca hát của thiếu nhi thành phố Cảng ngày càng có sự khởi sắc, vươn mình trong những năm gần đây thì cũng cần thật nhiều những sáng tác mới phù hợp với lứa tuổi của các em, nối tiếp những bài hát đã quá quen thuộc hoặc những bài hát không tạo được điểm nhấn, ca từ khó hiểu, giai điệu khó hát, khó nhớ đang tồn tại.

"Đất màu" nhạc thiếu nhi hết bỏ hoang?

Sau thời gian nghiên cứu thị trường giải trí Việt Nam, Sony Pictures quyết định đầu tư kinh doanh thị phần nhạc thiếu nhi tại đây. Sony Pictures và công ty đối tác tại Việt Nam cũng đã có chiến lược kinh doanh nhiều hứa hẹn. Theo đó, một chuỗi chương trình dài về thị trường nhạc thiếu nhi sẽ ra mắt trong thời gian tới, không chỉ để phục vụ khán giả thiếu nhi tiềm năng mà còn mang khát vọng đột phá tạo mới mẻ cho thị trường nhạc Việt trong tương lai gần.

Đất màu, người Việt bỏ hoang

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung khẳng định: "Thiếu nhi nghe, hát nhạc người lớn là do định hướng sai lầm của chính người lớn. Nếu được định hướng đúng, hẳn tình trạng thiếu nhi nghe, hát ca khúc người lớn đã không tràn lan và gây bức xúc như hiện tại".

Siêu mẫu Xuân Lan than thở khi đảm nhiệm vai trò bầu sô cho ca sĩ nhí Khánh Ngọc: "Các em nhỏ rất cần ca khúc mới để nghe, ca sĩ nhí cũng cần ca khúc mới để hát, nhưng không có. Không lẽ cứ hát mãi những bài cũ từ hàng chục năm trước, có khi không còn phù hợp". Mai Lâm, bầu sô bé Bảo An, nói: "Tìm ca khúc nhạc trẻ thì dễ nhưng tìm nhạc sĩ viết nhạc cho thiếu nhi để biểu diễn bây giờ quá khó".

Không thiếu những ca khúc thiếu nhi hay nhưng theo nhạc sĩ Minh Châu, phần lớn các ca khúc này đều đã lâu năm. Để khán giả thiếu nhi tiếp cận với những ca khúc này thì người sản xuất phải kỳ công làm mới, trong khi khâu làm mới hiện đang thiếu.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, với sự phát triển như hôm nay, khán giả dù là thiếu nhi cũng có những chuẩn mực nhất định trong thưởng thức. "Ai cũng nghĩ làm nhạc thiếu nhi chỉ cần viết vài câu đơn giản thôi là xong! Đơn giản nhưng vẫn phải tinh tế, có ý nghĩa, mang tính giáo dục, định hướng các giá trị chân - thiện - mỹ và phải được chuyển tải qua những giai điệu dễ thương, ca từ nhẹ nhàng, không sáo rỗng như kiểu hô khẩu hiệu! Cái khó nằm ở đó" - nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung phân tích. Vậy nên, theo anh, dù là sản phẩm âm nhạc dành cho thiếu nhi cũng cần có những đầu tư đầy sắc màu về cả phần nhạc lẫn hình ảnh mới gây được chú ý.

Điều này cũng lý giải nhiều công ty đào tạo ca sĩ nhảy vào đầu tư kinh doanh thị phần nhạc thiếu nhi thời gian qua đã bỏ cuộc ngay khi dự án còn trên giấy. Nếu khai thác triệt để tài năng nhí theo kiểu tận thu (cứ cho hát nhạc người lớn) thì không sống được lâu nhưng nếu đầu tư kiểu bài bản (như mô hình đầu tư của các công ty nước ngoài đang nhảy vào Việt Nam) thì con đường dẫn đến thành công là rất dài. Đó là lý do ai cũng nhận thấy thị phần nhạc thiếu nhi rất màu mỡ nhưng cũng lắm rủi ro. Muốn khai thác kinh doanh được phải có chiến lược dài lâu, có đủ nguồn lực lớn để luôn tạo nên sự mới mẻ. 

Ca khúc cho thiếu nhi: Lại điệp khúc "yếu và thiếu"

Gameshow truyền hình, các cuộc thi ca hát bề ngoài dành cho thiếu nhi, giải trí cho các em nhưng thực chất là phục vụ người lớn. Bằng chứng là những cô bé, cậu bé còn ở tuổi rất nhỏ nhưng đã phải gồng mình hát những bài mà người lớn cũng chưa hiểu hết được ý tưởng, nội dung, giai điệu thì “già, cũ”. Có nhạc sĩ bật mí rằng, thật đau lòng khi tận mắt chứng kiến đứa trẻ buộc phải chọn hát những ca khúc quá tầm… chỉ để ban giám khảo và khán giả thích.

Thực tế thì từ nhiều năm nay, ca khúc hay dành cho thiếu nhi đang rất thiếu nếu không muốn nói là khan hiếm. Các ca khúc từ nhiều thập niên trước vẫn luôn là sự lựa chọn. Muốn khác đi các em chỉ còn cách nghe nhạc nước ngoài hoặc những ca khúc dành cho tuổi trưởng thành. Không bất ngờ khi bắt gặp hình ảnh cô bé lớp 3 nhẩm hát theo Em gái mưa; hay Người lạ ơi… Bởi ngoài những Con cò be bé; Cháu lên ba; Đi học… dành cho tuổi mẫu giáo, hẳn những ca khúc dành cho lứa tuổi thiếu nhi, tuổi mới lớn đang bỏ trống.

Nhiều hội thảo, giải pháp bàn về vấn đề này nhưng nhiều năm nay không được cải thiện là bao. Nhạc sĩ tâm huyết và chịu viết cho thiếu nhi bây giờ không nhiều. Phần vì “cơm áo gạo tiền”, phần vì viết nhạc cho đối tượng này không phải dễ nếu không có niềm đam mê và tình yêu thương thực sự.

Trong lúc khó khăn như vậy, nhạc sĩ trẻ Nguyễn Văn Chung, người đã rất thành công trong việc tạo ra các bài “hit” cho nhạc trẻ đã dành rất nhiều tâm huyết viết nhạc cho thiếu nhi. Trong 3 năm, anh đã viết 100 ca khúc dành cho đối tượng này và cũng dành được nhiều thiện cảm từ các khán giả nhí. Chính vì vậy, việc anh đầu tư, làm một live show hoàn toàn miễn phí cho các em thiếu nhi dù không có nhà tài trợ trong thời gian này khiến nhiều người khá bất ngờ. Chia sẻ về điều này, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng: “Thực tế thì nhạc dành cho thiếu nhi đang rất nghèo nàn, không nhiều những sáng tác mới phù hợp với các em bây giờ. Viết nhạc cho thiếu nhi tưởng dễ nhưng không hề đơn giản. Cái khó nhất là nội dung bài hát dành cho thiếu nhi phải mang giá trị giáo dục, yêu thương… nhưng ở góc nhìn của trẻ con. Tôi làm live show mong muốn các em được sống trong môi trường âm nhạc thiếu nhi đúng nghĩa, trong sáng và có tính giáo dục…”.

Nhìn lại các chương trình giải trí trên truyền hình dành cho thiếu nhi hiện nay phần lớn đều không phù hợp với lứa tuổi. Các chương trình được gắn mác dành cho thiếu nhi nhưng thực chất là để thỏa mãn ý thích của người lớn. Mỗi chương trình giải trí dành cho thiếu nhi ra mắt, khán giả lại chứng kiến những giọt nước mắt trên khuôn mặt các bé. Cũng không ít lần, người xem truyền hình phải nhăn mặt khi nhìn thấy các bé phải gồng mình thể hiện bài hát không dành cho mình. Đằng sau mỗi lời tung hô thần đồng, ca sĩ nhí, thiên tài bẩm sinh… là cả sự cố gắng để hoàn thành mong muốn của cha mẹ, nhà sản xuất. Các bé đã đánh mất tuổi thơ, cân bằng lứa tuổi bởi những hình thức biểu diễn, ca khúc… mà những người lớn đang áp đặt.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng: “Thiếu nhi cần phải sống và phát triển đúng lứa tuổi của mình. Thông qua những cảm nhận của chính mình chứ không phải từ cha mẹ. Trẻ con khi tham gia gameshow chắc chắn chúng chỉ muốn vui vẻ, chứ không phải là hơn thua nhau. Chỉ có người lớn mới tạo ra tâm lí ấy ở các em bằng việc ép con mình phải lựa chọn bài hát khó để được đánh giá cao…”.

Điều này cũng phản ánh đúng những gì đang diễn ra. Nhạc dành cho thiếu nhi thiếu và yếu, còn các em đang “bị ép” phải nghe, phải hát những ca khúc ngoài lứa tuổi. Tham gia gameshow truyền hình thì phải giả trai, giả gái, uốn éo, nhảy nhót không phù hợp. Nhưng nó vẫn cứ diễn ra, bởi lợi nhuận nhà sản xuất, ham danh tiếng từ chính gia đình các bé. Hậu quả là nhiều em đã bị tung hô quá đà, ảo tưởng về tài năng 

Ca sĩ nhí "gân cổ" hát nhạc người lớn: Thiếu các ca khúc dành cho thiếu nhi?

Thời gian gần đây, các cuộc thi hát cho trẻ em trên truyền hình đã và đang thu hút được sự chú ý của dư luận. Tuy nhiên khi theo dõi các cuộc thi hát dành cho trẻ em, không ít vị phụ huynh phải giật mình bởi có quá ít các thí sinh hát bài hát dành cho lứa tuổi thiếu nhi của mình. Những ca từ không phù hợp cho lứa tuổi đã và đang biến các em thành những ca sĩ “già” trước tuổi.

Ngay từ những mùa đầu tiên của cuộc thi hát cho trẻ em lên sóng, câu chuyện về các thí sinh cố gắng lên gân, lên cốt để theo những bài hát tiếng Anh hay những bài hát người lớn đã thành chủ đề gây tranh cãi. Đến mùa thứ 2, những Giọng hát Việt nhí, Thần tượng âm nhạc nhí, Gương mặt thân quen nhí... cũng đã có những biến đổi để có được những ca khúc phù hợp với lứa tuổi. Thế nhưng cuộc vận động không hiệu quả và sau đó khán giả lại thấy Giọng hát Việt nhí 2016, một cô bé hồn nhiên hát Tàu anh qua núi và những bài hát nước ngoài mà chính các em không hiểu nổi mình đang hát gì.

Mới đây nhất, việc Phương Mỹ Chi hát nhạc tình cùng với Trung Quang đã trở thành đề tài tranh cãi gay gắt của dư luận. Việc chàng 18 nàng 13 mà đã hát những bản tình ca khiến nhiều người cho là không phù hợp. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng việc Phương Mỹ Chi “phải” hát ca khúc của người lớn bởi... thiếu các ca khúc dành cho lứa tuổi của cô bé.

Cách đây cả thập kỷ, việc xuất hiện các “thần đồng” âm nhạc hát bài hát người lớn đã gây ra phản ứng mạnh đối với xã hội. Những bé Châu, bé Lon Ton... khi ra VCD với những hình ảnh và ca từ của người lớn khiến khán giả tẩy chay. Hình ảnh hai cậu bé ở độ tuổi thiếu nhi hát Trả hết cho người, Sao em làm ngơ... bên dàn người mẫu uốn éo ăn mặc kiệm vải khiến người ta bất bình. Những sản phẩm âm nhạc của những cậu bé này đã hoàn toàn không được công chúng đón nhận.

Việc tranh cãi về việc thiếu nhi vẫn cứ phải gân cổ lên để cố theo những bài hát của người lớn gần như không có hồi kết. Trên truyền hình các bé vẫn hát bolero với ca từ ủy mị bi thương, vẫn cứ opera với những ca khúc yêu cầu kỹ thuật cao hoặc hàng loạt bài nhạc nước ngoài mà ở đó các em hầu hết chỉ hát lại theo sự hướng dẫn của người lớn.

Đáng lo ngại hơn khi những ca khúc mang đậm chất người lớn này của các ca sĩ nhí lại được chính các giám khảo khen hết mình. Việc tung hứng quá cao càng khiến các em không nhận thức đầy đủ về bài hát. Thậm chí còn tự cho mình là hát bài người lớn là... đẳng cấp.

Thế nên, việc các em nhỏ bây giờ mà hát bài hát thiếu nhi như Con cò bé bé, Bắc kim thang hay Chú ếch con xem chừng là cực hiếm. Nhiều thí sinh đi thi mà hát những bài này có khi còn lo bị trượt.

Đối với các sân chơi mà tính thương mại và giải trí được đặt lên hàng đầu như các game show hiện nay thì khó mà đòi hỏi những chương trình vì sự phát triển của cộng đồng theo đúng nghĩa. Ngay đến nhạc sĩ Thanh Bùi, một vị giám khảo kỳ cựu của các game show còn tuyên bố anh không bao giờ tham gia các chương trình tìm kiếm tài năng dành cho trẻ em nữa. Lý do của nhạc sĩ này là anh không còn tin những chương đó mang đến điều tích cực cho xã hội. Một phần có lẽ cũng xuất phát từ việc ở các chương trình này, trẻ em chỉ là đối tượng giải trí của người lớn.

Cũng chính vì thế, những cuộc thi tìm kiếm tài năng nhí trên truyền hình rất nhiều nhưng sau đó số phận âm nhạc của những tài năng này ra sao hầu hết không nhà sản xuất nào để ý nữa. Vì thế, việc trẻ con hát nhạc thiếu nhi hay người lớn và có tác động ra sao có lẽ họ cũng không quan tâm.

Thị trường ca khúc thiếu nhi: Những “cánh én báo tin vui”

Từ lâu, nhạc thiếu nhi vẫn được coi là “mảnh đất bị lãng quên” trong thị trường nhạc Việt. Nhiều nhạc sĩ cho rằng, sáng tác nhạc cho thiếu nhi cũng giống như hoạt động đầu tư mạo hiểm vì tốn nhiều thời gian, tâm sức nhưng lại rất khó thành công. Điều này dẫn đến thực trạng thiếu vắng ca khúc thiếu nhi mới, chương trình ca nhạc cho thiếu nhi ít được đầu tư công phu. Một vài dự án âm nhạc thiếu nhi xuất hiện trở lại trong thời gian gần đây đang nhen lên những hy vọng mới

Thiếu vắng ca khúc thiếu nhi mới, hay, có sức thu hút trẻ em là vấn đề được đề cập rất nhiều trên các phương tiện truyền thông. Những cuộc thi sáng tác ca khúc không đủ mạnh để tạo ra “phong trào” sáng tác ca khúc mới cho thiếu nhi.

Thu hút nhạc sĩ trẻ vào mảng đề tài ca nhạc thiếu nhi

Phần lớn, những ca khúc thiếu nhi đạt giải trong các cuộc thi không tạo được sự lan tỏa trong cộng đồng. Điều này xuất phát từ hai lý do: thứ nhất là các ca khúc mới chưa thực sự hay, chưa thể chạm đến cảm xúc của khán giả; thứ hai là “cái bóng” của những ca khúc thiếu nhi cũ quá lớn khiến ca khúc mới bị lu mờ. Không có thêm ca khúc mới, tình trạng thiếu nhi “hát đi hát lại” ca khúc cũ hoặc hát ca khúc không phù hợp lứa tuổi tất yếu sẽ xảy ra.

Tôi cho rằng, sự xuất hiện của một vài nhạc sĩ trẻ có tên tuổi trong mảng đề tài ca khúc thiếu nhi thời gian gần đây là tín hiệu đáng mừng. Nhạc sĩ trẻ thế hệ cuối 8X, đầu 9X có lợi thế là sự nhanh nhạy với cái mới, nắm bắt được xu hướng, trào lưu mới và khoảng cách tuổi tác không quá xa so với các em thiếu nhi hiện nay.

Mặc dù những sáng tác thiếu nhi mới của nhạc sĩ trẻ chưa thực sự bùng nổ nhưng đã mang đến làn gió mới từ cách khai thác chủ đề, giai điệu âm nhạc, sử dụng ngôn từ trong ca khúc. Những sáng tác của Hoàng Touliver, Tiên Cookie phần nào đã phản ánh được cách cảm, cách nghĩ, những vấn đề của chính các bạn nhỏ trong thời đại công nghệ số hiện nay. Các bạn trẻ sẽ yêu thích khi tìm thấy hình ảnh của chính mình qua ca khúc.

Viết nhạc thiếu nhi khó bởi người viết phải viết bằng góc nhìn của trẻ, nói lên cảm xúc của trẻ. Đồng thời, ca khúc phải có giai điệu phù hợp, ẩn chứa trong đó thông điệp về cuộc sống. Để viết được ca khúc thiếu nhi hay, quan trọng nhất là phải hiểu được những mong muốn, suy nghĩ của các em. Những vấn đề mà trẻ em hôm nay quan tâm không hoàn toàn giống so với trẻ em nhiều năm về trước.

Tôi cho rằng, thu hút đội ngũ nhạc sĩ trẻ sáng tác ca khúc thiếu nhi là một trong những giải pháp khả thi để lấp dần khoảng trống thị trường ca khúc thiếu nhi hiện nay. Ca khúc thiếu nhi không thể “đóng khung” bằng những ca khúc đã được nối truyền từ nhiều thế hệ mà cần được phát triển bằng ca khúc mới mang hởi thở thời đại.

Tuy nhiên, như trên đã nói, sáng tác ca khúc thiếu nhi nhiều rủi ro vì nhạc sĩ phải đầu tư thời gian, trí tuệ nhưng khả năng thành công thấp và cơ hội tạo “hit” vô cùng hiếm hoi. Nếu các nhạc sĩ trẻ, tài năng trong showbiz Việt vẫn cứ mải miết chạy đua những lượt “xem”, “nghe”, “tải” trên youtube và những trang nghe nhạc trực tuyến thì mảng ca khúc thiếu nhi vẫn sẽ tiếp tục bị bỏ trống…

Đằng sau sự “biến mất” của các nhạc sĩ chuyên viết nhạc thiếu nhi

Tre” già, “măng” chưa mọc?

Là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng dành cho thiếu nhi như: “Rửa mặt như mèo”, “Đưa cơm cho mẹ đi cày”, “Tiếng chim trong vườn Bác”, “Em bay trong đêm pháo hoa”, “Tháng ba học trò”, “Xinh xinh hạt nắng”... nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích ra đi khiến công chúng không khỏi thương xót.

Tên tuổi của cố nhạc sĩ gắn liền với những ca từ, giai điệu hồn nhiên luôn vang lên lảnh lót với tiếng hát trẻ thơ: “Meo meo meo rửa mặt như mèo/ Xấu xấu lắm chẳng được mẹ yêu/ Khăn mặt đâu mà ngồi liếm mép/ Đau mắt rồi lại khóc meo meo… “ đã trở đi trở lại trong trí nhớ bao thế hệ, trở thành giai điệu đẹp, thành một bài học công dân trong sáng đầu đời.

Tuy nhiên, cùng với tên tuổi nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích, nhiều nhạc sĩ lớp trước cùng với các tác phẩm “vang bóng một thời” đang dần trở nên "lép vế” trong đời sống hiện đại. Thay vào đó, thiếu nhi cũng bị cuốn vào hiệu ứng của dòng nhạc thị trường, không phù hợp với độ tuổi, tâm lý như “trào lưu” hát ca khúc “Chắc ai đó sẽ về” ở một trường tiểu học nọ.

Những năm kháng chiến chống Mỹ, âm nhạc thiếu nhi đã có một đời sống phong phú, tác động vào tâm lý và quá trình giáo dục văn hóa, nhận thức cho trẻ nhỏ. Chính vì vậy, hàng trăm bài hát của các nhạc sĩ như: Phạm Tuyên, Hoàng Long, Hoàng Lân, Phong Nhã, Hàn Bích Ngọc, Vân Dung, Hoàng Vân, Huy Du... đã cùng thể hiện một điều rằng, cả thế hệ người sáng tác thời bấy giờ đã đồng tâm hướng về những mầm non trong tương lai.

Vậy trong bối cảnh hiện đại, câu hỏi đặt ra là tại sao bao năm qua vẫn chỉ quanh đi quẩn lại những "thành tựu" ấy ngay cả khi không còn hợp hoàn cảnh nữa. Và nguyên nhân do đâu mà các ca khúc mới chưa đủ sức hút với thiếu nhi.

Mỹ Linh và con gái hát bài " Đưa cơm ch mẹ đi cày"

Gần đây, trong chương trình “Giai điệu tự hào”, ca sĩ Mỹ Linh và "ngôi sao nhí" Mỹ Anh đã cùng trình bày ca khúc: “Đưa cơm cho mẹ đi cày” khiến nhiều khán giả lâng lâng xúc động bởi vô tình đã gặp lại bầu kí ức không thể nào quên. Nhưng khi chúng tôi mang ca khúc này để hỏi các em thiếu nhi thì câu trả lời chiếm đa số là không hiểu hoặc chỉ hiểu khi được người lớn giải thích. Lẽ đương nhiên, trẻ không hiểu thì cũng không mấy mặn mà để hát những ca khúc này.

Nhạc sĩ có cống hiến, ca khúc hay nhưng qua thời gian, sự đổi thay của bối cảnh xã hội, chuyện trẻ nhỏ bây giờ có còn xao xuyến với “Giỏ cơm trên tay, em đi đưa cơm cho mẹ em đi cày” hay “Em đi giữa biển vàng/ Nghe mênh mang trên đồng lúa hát”; “Cháu xem cày máy, cày thay con trâu...” thì còn phải xét!

Trước hết phải vì trẻ em

Trả lời về vấn đề các ca khúc viết cho thiếu nhi ngày càng thưa vắng, cũng như sự "xót xa" khi những nhạc sĩ tên tuổi đang dần khuất bóng, nhạc sĩ Văn Dung - tác giả bài hát "Chim chích bông" chia sẻ: “Thời chúng tôi, chiến tranh loạn lạc, miếng cơm không đủ để ăn nhưng tinh thần và tâm hồn luôn hướng về trẻ em và viết nhạc thiếu nhi bằng tất cả niềm tự hào cho nên mỗi ca từ cất lên đầu dạt dào những cảm xúc. Vậy mà trong thời bình, khi cơm đã no, áo đã ấm thì âm nhạc cho thế hệ tương lai đất nước lại bị lãng quên".

"Các nhạc sĩ trẻ không nên vin vào cái gọi là mưu sinh, thị trường... bởi thời nào chẳng phải mưu sinh. Nếu thực sự quan tâm và nghĩ đến trẻ nhỏ thì hoàn cảnh nào cũng có thể viết nhạc. Xưa kia, làm gì có đơn đặt hàng hay cát-xê. Thế mà, Phạm Tuyên vẫn viết được 250 bài, Hoàng Long - Hoàng Lân viết được 200 bài hát dành cho thiếu nhi.

Tất nhiên, thị hiếu mỗi thời khác. Trẻ em bây giờ có cách nhìn, cách nghĩ khác những thế trước. Cho nên sẽ có nhiều em cho rằng, thời này còn hát nhạc Phạm Tuyên, Hoàng Lân - Hoàng Long hay một nhạc sĩ già nào đó thì bị cho là quê quá. Nhưng không hát nhạc chúng tôi thì hát nhạc của ai?", nhạc sĩ Văn Dung thẳng thắn cho biết.

Trẻ em đang cần một đời sống âm nhạc phong phú

Trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, nhạc sĩ An Thuyên cho rằng, có quá nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên: "Chúng ta có quá nhiều việc để lo trong gia đình, trong công việc, trong xã hội. Đặc biệt là trong đời sống hàng ngày. Vì thế mà có những thứ ta quên đi, trong đó có việc xây dựng nhân cách của trẻ em bằng những bài hát.

Tôi tin rằng trẻ em Việt Nam hiện nay, ngoài những vùng sâu, vùng xa, còn lại ở các thị tứ, thị trấn và đặc biệt thành phố, chúng được nuôi dưỡng đầy đủ về việc ăn uống. Nhưng có lẽ vì mải chăm lo cho đời sống vật chất mà nhiều người quên rằng, trẻ em đang thiếu nghiêm trọng chất dinh dưỡng về tinh thần văn hóa".

Về việc trẻ em hiện nay hát nhạc thị trường, nhạc ngoại, nhạc sĩ An Thuyên cho rằng, hát nhạc thị trường với ca từ không phù hợp lứa tuổi, tâm lý trẻ nhỏ là điều cần tránh còn nếu trẻ hát nhạc ngoại thuộc thể loại ca khúc thiếu nhi là một biểu hiện rất tốt cho quá trình hội nhập, giáo dục.